Ons oordeel

Alle aanwezige lezers (Maria, Nicole, Angeline, Jef, Walter) hebben Dwaalsporen met plezier gelezen: spanning die ontspant, misschien geen grote literatuur maar wel groot leesplezier.

Het is niet zozeer een spannende plot (eigenlijk weet je als lezer vrij snel wat er loos is), maar wel de figuur van Wallander zelf die charmeert: een vastbijter, beetje antiheld, iemand die zichzelf wegcijfert voor de rechtsgang; die eigenlijk heel irrationeel tewerkgaat, vanuit een onfeilbaar buikgevoel – en daarbij de lezer mee doordrenkt van een aanstekelijke melancholie.

Sommige verhaalelementen waren niet geloofwaardig: het meisje dat in het koolzaadveld schijnt te wachten tot ze publiek heeft om zich in brand te steken, en welk klein kind wil zich de ogen uitsteken uit schrik voor de papa?

De hoofdfiguur weet wel te boeien: niet echt anders dan de bekende tv-rechercheurs uit Britse reeksen als Frost, Morse, Lewis, Vera, DCI Banks, George Gently,  of de getormenteerde rechercheur Tom Mathias in Hinterland (misschien nog het meest Wallanderachtige), maar genoeg diepgang en psychologie voor de meesten om nog meer Wallanderboeken te lezen.

Persoonlijke noot: als je het boek vergelijkt met de serieverfilming (ik zag die met Kenneth Branagh), dan heeft het boek veel, veel meer detail, sfeer en plotlijnen te bieden.

Zoals de Engelsen zeggen: ‘a good read’.

Macintosh HD:private:var:folders:zw:krx3sg5j2z5_0nx57nddq3r40000gn:T:TemporaryItems:download.jpg

Meer info

Henning Mankell (Stockholm 1948 – Göteborg2015) populaire schrijver van toneelstukken, misdaad- en andere romansjeugdliteratuur. Hij was ook actief in film en theaterwereld; bracht een groot deel van zijn leven door in Afrika, meer bepaald in Maputo, Mozambique, wat resulteerde in enkele ‘Afrikaromans’, waaronder Tea-bag, over een Afrikaans meisje dat haar levensverhaal laat opschrijven door een Zweeds dichter.

Zijn grote bekendheid dankt hij aan de tien Wallanderboeken; hij creëerde later nog een andere detective, Stefan Lindman. In 2009 nam Mankell afscheid van zijn fictieve held in het boek De gekwelde man, waarin Wallander verneemt dat hij aan alzheimer lijdt.

 

Kort mediaportret bij zijn dood: https://historiek.net/wallander-schrijver-henning-mankell-overleden/53515/

 

Voor wat het waard is: onlangs werd hij door website Crimezone tot populairste politie-inspecteur aller tijden verkozen. En er zijn in totaal wel een miljoen Wallander-boeken in Nederland verkocht, en wereldwijd verkocht Mankell zo’n 4O miljoen boeken, waarvan veruit de meeste met Kurt Wallander.

 

Macintosh HD:private:var:folders:zw:krx3sg5j2z5_0nx57nddq3r40000gn:T:TemporaryItems:unnamed.jpgAanzet van de Wallanderreeks

In het voorjaar van 1990 kwam Mankell net terug uit Afrika: “Eenmaal thuis ontdekte ik dat er zich, in de tijd dat ik weg was geweest, op akelige wijze racistische en xenofobe tendensen door het land hadden verspreid. Ik besloot om over racisme te schrijven. Eigenlijk had ik andere schrijfplannen. Maar dit vond ik belangrijker.” Mankell zag al snel dat een misdaadroman het meest voor de hand lag. “Om de eenvoudige reden dat racistische handelingen in mijn wereld criminele handelingen zijn. Als logisch gevolg daarvan had ik een politie-inspecteur nodig.

(Geciteerd in: http://www.hpdetijd.nl/2015-10-05/portret-van-de-overleden-wallander-sc…)

Er kwamen twee Zweedse tv-series over Wallander,en een Britse serie met Kenneth Branagh als Wallander, waarin alles Zweeds was, behalve de taal en de acteurs. Skåne werd ook al snel een bedevaartsoord voor wallanderfans. De VVV in Ystad biedt wandelingen ‘in het spoor van Wallander’ aan, langs Wallanders fastfood- en koffiebars, hotel Continental enz.

 

Bespreking - analyse

 

  1. Wallander: vele ‘topoi’ typische elementen, eigen aan het angelsaksisch-Scandinavische misdaadverhaal
  • de speurdersfiguur
    • man van middelbare leeftijd, ouder
    • eigengereid, koppig, einzelgänger …
    • gescheiden, wegens geen tijd
    • drank, slechte eet- en slaapgewoontes
    • persoonlijk leven/wonen/zelfzorg enz. ook problematisch
    • problematische relatie met ouder (vader) en/of dochter/zoon

 

  • de gebruikelijke collega’s en werkvloer:
    • Hoofdcommisaris Hanssen, opvolger van Björk, onopvallend figuur:
    • Mederechercheurs: de jonge Martinson, de wat geheimzinnige Svedberg, en brains-and-looks  Ann-Britt Höglund
    • Technisch rechercheur en eersteklas knorpot Nyberg
    • Vertegenwoordiger openbaar ministerie en vriend Per Åkeson
    • Psychologisch profiler Ekholm
    • De naamloze veldwerkers
    • De oud-collega en grote vorbeeld Rydberg (sterft in deel 1 van de reeks)
    • Oude vriend uit de perswereld (opera, schaak en drank …) Lars Magnussen

 

2. thema’s

“Elk Wallanderboek, in totaal tien (elf als je de misdaadroman Voor de vorst, met Linda Wallander in de hoofdrol, meetelt), gaat over de grensoverschrijdende nieuwe criminaliteit die Zweden treft: de handel in organen, mensensmokkel, cybercrime, Oost-Eu-ropese misdadigers die naar Zweden komen. Mankell noemde zijn Wallanderreeks zelf vaak ‘romans over de Zweedse onrust’, of, zoals geschreven staat in de eerste Wallander, Moordenaar zonder gezicht: “Kurt Wallander begreep dat hij niet de enige was die onzeker en verward stond tegenover de nieuwe samenleving die aan het ontstaan was. We leven alsof we om een verloren paradijs treuren, dacht hij. Alsof we terugverlangen naar de goede oude tijd van de autodieven en de brandkastkrakers, die hun pet afnamen en beleefd waren als we hen kwamen arresteren. Maar die tijd is onherroepelijk voorbij, en het is maar de vraag of die ooit wel zo idyllisch was zoals we hem ons graag herinneren.”

 

Uit de  thema’s in de Wallanderreeks: (uitgeverij De geus, Breda) blijkt dat Mankell vooral ontwordelde en geldzuchtige mannen viseert, die het vuile werk vaak door ‘personeel’ laten klussen.

 

Moordenaar zonder gezicht

1991

Wrede dubbele moord; verdenking op groep asielzoekers in de omgeving

Honden van Riga

1992

Internationale smokkel en politiek machtsmisbruik

De witte leeuwin

1993

Internationale politiek en zaken;

Een verdwijning in Zweden en de samenzwering in Zuid-Afrika...

 

De man die glimlachte

1994

wespennest van fraude en illegale handel in organen

 

Dwaalsporen

1995

“wraak op de wereld”, bloedwraak; sexschandalen, machtsmisbruik

De vijfde vrouw

1996

Drie schokkende moorden, geënsceneerd als openbare executies

Midzomermoord

1997

Een buitenbeentje: passioneel drama in holebiwereld

De blinde muur

1998

 computermisdaad op internationale schaal

 

De jonge Wallander

1999

bevat vijf lange verhalen en novellen. Henning Mankell beschrijft hierin enkele episoden uit het leven en de loopbaan van Kurt Wallander voordat hij in 1990 als inspecteur geïntroduceerd wordt. 

 

Voor de vorst

2OO2

Linda Wallander als rechercheur naast haar vader; zoektocht naar een verdwenen vriendin, en een sadist die dieren in brand steekt.

De gekwelde man

2OO9

Wallanders alzheimer

 

 

 

 

3. maatschappelijk engagement van Mankell

 

*Motto uit De man die glimlachte: Wat ons reden tot vrees moet geven is niet de immoraliteit van  grote mannen, maar het feit dat immoraliteit vaak tot grootheid leidt. (A. De Tocqueville):

De meest typische crimineel in zijn werk is wellicht de eenzaam in weelde levende geldmagnaat, die zich verplaatst in geblindeerde auto’s en privevliegtuig, zich uit de publiciteit houdt, tenzij ogenschijnlijke liefdadigheid, en verder geïnteresseerd is in kunst en vrouwen.

Treffende passage (blz. 119): De lui die aan de macht zijn houden er altijd symbolische schoonmaakbedrijven en begrafenisondernemingen op na. Er zijn journalisten genoeg die niet aarzelen om hun ziel te verkopen als ze een wit voetje bij de machthebbers kunnen halen.(…) Die  de schijn tot waarheid willen verheffen en de illusie van de schoongewassen samenleving in stand willen houden.

Mankell liet zelf niet na zich links-kritisch op te stellen over grote thema’s van zijn tijd als de Vietnamoorlog en Apartheid in Zuid-Afrika.

 

4. “Literaire” thriller: hoezo?

- Je kan moeilijk zeggen dat Mankell een echt literaire stijl hanteert: de taal is eerder zakelijk en recht voor de raap.

- wat rechtvaardigt dan wel het predicaat ‘literair’?

- de held zelf is een wat misantropische intellectueel,

- die veel maatschappelijk commentaar levert aan lezer en mederechercheurs,

- die van opera (Barbara Hendrickx, Maria Callas, Verdi …) houdt, maar niet van voetbal (Mankells grootvader was componist, zijn vader rechter).

- soms literaire verwijzingen, maar ook omdat zijn ‘dader’ wat een mythomaan is: dweept met Indiaanse verzetsheld Geronimo, en Amerikaanse FBI-chef Hoover; verwijst naar het bijbelse Boek der openbaringen (het schriftje van zijn zus) …

- vrij grote aandacht voor gemoedgesteltenis van hoofdfiguur, zijn  angsten en twijfels, zijn irrationele vertrouwen in buikgevoel en intuïtie.

- in de plaats van James Bondachtige technische snufjes vertrouwt Wallander op de kunst van de ‘inleving’: (blz. 384) Wallander probeerde de nabijheid van de moordenaar te voelen zoals hij dat ook in het huis van Wetterstedt en in het lichte prieel in Carlmans tuin had geprobeerd. Blz.464: Na een begane misdaad bleef er altijd iets achter, iets onzichtbaars, iets wat door de technici niet aan het licht kon worden gebracht. Een ervaren politieman moest daar een speciaal zintuig voor hebben.

- de (literaire) kunst van het associatief denken: misschien is er wel een overeenkomst tussen de politie die uitrukt en een keeper die het veld in rent. (blz. 61) – De onredelijke angst van een volwassen mens (Svedberg) voor zo’n klein beestje als een wesp. Hij dacht aan de gebeurtenissen van de vorige avond. Het eenzame meisje op de koolzaadakker … een absoluut grenzeloze angst. (blz 63)

 

- vrij groot realiteitskarakter, dat alles herkenbaar en geloofwaardig moeten maken: verwijzingen naar wereldkampioenschap voetbal 1994, meer bepaald de match tegen Rusland; herkenbare geografie: Ystad in zuidpunt van Zweden, met reële straatnamen, hotel Continetal enz.; Malmö, de E65, Helsingborg, tegenover het Deense Helsingør (stad van Shakespeares Hamlet!) …

 

 

 

 

5. Filmische opbouw

 

Nogal wat Wallanders zijn in reeksen verfilmd, niet alleen Zweeds maar ook BBC-Brits, met Kenneth Branagh in de hoofdrol (Shakespeare, Harry Potter; en de Poirot in de nieuwste versie (2017) van Murder on the Orient Express).

 

Heel filmisch zijn de losse openingsscènes:

  • het verhaal van Pedro Santana en zijn dochter Maria Dolores
  • rare man met bijl, indiaanse beschilderingen, verwarde en verwaande  gedachten
  • aan het strand met Gustav Wetterstedt – vermoord
  • dan pas Wallander in beeld, en de melding van een meisje in het koolzaadveld als echt “motorisch moment”, waarmee het verhaal op gang komt.

 

6. De lezer, de schrijver, de hoofdpersoon

Mankell  gebruikt een alwetende verteller, niet te identificeren met Wallender zelf.

De lezer weet al vrij snel meer dan Wallander: dat de dader Stefan heet, zoon is van Fredman, met een zus in een instelling en veel wraakgevoelens.

Maar de lezer weet voorlopig ook geen motief.

Pas op blz. 424 wordt de link gelegd tussen het meisje Dolores en de andere moorden.

De spanning draait dus niet zozeer over de vraag wie het gedaan heeft, maar de motieven van de moorden.

De titel, dwaalsporen, dekt niet echt de lading: in wezen zit Wallander nooit echt fout in zijn gissingen, en de lezer weet dat.

Merk op hoe de moordenaar eigenlijk niet de echte misdadiger is: veeleer zijn dat geldzuchtige, machtsgeile gewetenloze sjieke schurken als Gustav Wetterstedt, (ex-minister van justitie) Arne Carlman (kunsthandelaar), Ake Liljegren (de ‘boekhouder van de natie’), en hun kruiperige hulpjes als Björn Fredman:

(blz 419:) Mensen die, laten we zeggen, onmatig waren. Onmatig wat betreft macht, wat betreft rijkdom, wat betreft seks.

(redacteur Walter Pelckmans)